Trường hợp trong giai đoạn điều tra và truy tố, Cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát chưa đề nghị lập báo cáo điều tra xã hội và chưa xem xét chuyển hướng xử lý, thì khi hồ sơ vụ án được chuyển đến Tòa án, Tòa án vẫn có quyền xem xét và đề nghị áp dụng thủ tục chuyển hướng xử lý đối với người chưa thành niên nếu thấy có căn cứ theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.
Tòa án xem xét và đề nghị áp dụng thủ tuc chuyển hướng xử lý với bị cáo là người chưa thành niên (Ảnh minh họa)
Pháp luật quy định việc xem xét áp dụng thủ tục chuyển hướng xử lý có thể được thực hiện ở cả ba giai đoạn tố tụng: điều tra, truy tố và xét xử. Vì vậy, việc Cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát chưa áp dụng chuyển hướng trước đó không làm mất quyền xem xét của Tòa án. Khi nghiên cứu hồ sơ vụ án, nếu Thẩm phán hoặc Hội đồng xét xử nhận thấy người chưa thành niên có đủ điều kiện để được chuyển hướng xử lý thì Tòa án có thể chủ động thực hiện các bước cần thiết để xem xét áp dụng thủ tục này.
Về thủ tục thực hiện tại giai đoạn xét xử, trước hết Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án sẽ nghiên cứu hồ sơ và đánh giá các điều kiện áp dụng chuyển hướng xử lý như độ tuổi của người phạm tội, tính chất và mức độ của hành vi phạm tội, nhân thân, hoàn cảnh gia đình, khả năng giáo dục và phục hồi. Nếu hồ sơ vụ án chưa có báo cáo điều tra xã hội, Thẩm phán có quyền yêu cầu người làm công tác xã hội hoặc cơ quan có thẩm quyền tiến hành điều tra xã hội và lập báo cáo để làm căn cứ xem xét.
Báo cáo điều tra xã hội là cơ sở quan trọng để Tòa án quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng hay không (Ảnh minh họa)
Sau khi có báo cáo điều tra xã hội và các tài liệu liên quan, Thẩm phán sẽ đánh giá toàn diện về điều kiện áp dụng chuyển hướng xử lý. Trường hợp xét thấy người chưa thành niên đủ điều kiện theo luật định thì Thẩm phán hoặc Hội đồng xét xử ra quyết định áp dụng thủ tục chuyển hướng xử lý. Khi quyết định chuyển hướng được ban hành, vụ án sẽ không tiếp tục được giải quyết theo thủ tục xét xử hình sự thông thường mà chuyển sang áp dụng các biện pháp giáo dục, giám sát hoặc phục hồi theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên.
Trong thực tiễn, việc Tòa án xem xét chuyển hướng xử lý có thể diễn ra trong giai đoạn chuẩn bị xét xử hoặc ngay tại phiên tòa nếu qua quá trình xét hỏi thấy người chưa thành niên đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo luật định. Khi đó Hội đồng xét xử có thể quyết định tạm dừng hoặc không tiếp tục xét xử để áp dụng cơ chế chuyển hướng.
Như vậy, dù Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát chưa xem xét chuyển hướng xử lý, Tòa án vẫn có thẩm quyền chủ động yêu cầu lập báo cáo điều tra xã hội và quyết định áp dụng chuyển hướng xử lý đối với người chưa thành niên, miễn là người đó đáp ứng các điều kiện theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên. Cơ chế này bảo đảm rằng trong bất kỳ giai đoạn nào của quá trình tố tụng, nếu xét thấy phù hợp thì người chưa thành niên vẫn có cơ hội được áp dụng các biện pháp giáo dục và phục hồi thay vì phải chịu toàn bộ quy trình xử lý hình sự.
Luật sư Trần Thị Hiền- Công ty luật Hiền Phúc Hà Nội.
CÔNG TY LUẬT TNHH HIỀN PHÚC – HIỀN PHÚC LAW
📍 Địa chỉ giao dịch: P428-VP3, Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hà Nội;
📞 Hotline: 0962 282 418/0989 936575;
📧 Email: hienphuchn@gmail.com
“Chuyên mục Tư vấn – Bào chữa – Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong các vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân gia đình và các vấn đề pháp lý liên quan đến người chưa thành niên”.
