Một số sửa đổi, bổ sung quan trọng về thẩm quyển xét xử của các TAND trong tố tụng dân sự 2026
Kể từ ngày 01/07/2025, theo Luật Tổ chức TAND 2024, hệ thống Tòa án nhân dân (TAND) Việt Nam được tổ chức theo mô hình 3 cấp chính: TAND Tối cao, TAND Cấp tỉnh, và TAND Khu vực, thay thế cho mô hình 4 cấp trước đây. Sự thay đổi này dẫn đến những thay đổi trong thẩm quyền xét xử của Tòa án các cấp, quy định trong Điều 1 Luật sửa đổi số 85/2025/QH15.
I. Xóa bỏ TAND cấp huyện, thành lập TAND khu vực áp dụng phạm vi cả nước
Sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025, hệ thống TAND đã chuyển sang mô hình mới. Cụ thể, từ ngày 01/7/2025, thành lập 34 TAND cấp tỉnh và 355 TAND khu vực trực thuộc.
TAND khu vực có thẩm quyền trên vùng lãnh thổ được quy định (Ảnh minh họa)
Mỗi TAND khu vực có phạm vi thẩm quyền trên một hoặc nhiều đơn vị hành chính cấp huyện/xã. Tên gọi và phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ của TAND khu vực được quy định cụ thể theo Phụ lục Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15. Nếu trước đây, mỗi đơn vị cấp huyện có một TAND tương ứng thì nay, một TAND khu vực có thẩm quyền trên địa bàn của nhiều đơn vị cấp xã (phường, xã, thị trấn) hoặc nhiều huyện cũ gộp lại theo quy định sát nhập.
TAND khu vực kế thừa gần như toàn bộ thẩm quyền sơ thẩm từ Tòa án cấp huyện
II. Mở rộng thẩm quyền của TAND khu vực so với TAND cấp huyện cũ
TAND khu vực có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm hầu hết những tranh chấp, yêu cầu về vụ việc dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động và hành chính (từ Điều 26 đến 33 của Bộ luật Tố tụng dân sự); trừ yêu cầu hủy phán quyết trọng tài, đăng ký phán quyết trọng tài vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của một số TAND cấp tỉnh theo quy định tại khoản 2 Điều 37 của Bộ luật này.
Tòa chuyên trách TAND khu vực có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những yêu cầu, tranh chấp đúng với lĩnh vực chuyên trách:
“1. Tòa Dân sự TAND khu vực có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những vụ việc về dân sự, lao động, trừ những vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa Sở hữu trí tuệ TAND khu vực quy định tại khoản 3 Điều này.
2. Tòa Kinh tế TAND khu vực có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những vụ việc về kinh doanh, thương mại, trừ những vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa Sở hữu trí tuệ TAND khu vực quy định tại khoản 3 Điều này.
3. Tòa Sở hữu trí tuệ TAND khu vực có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những vụ việc dân sự, kinh doanh, thương mại về quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ.
4. Tòa Gia đình và người chưa thành niên TAND khu vực có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những vụ việc về hôn nhân và gia đình.
Đối với TAND khu vực chưa có Tòa chuyên trách thì Chánh án Tòa án có trách nhiệm tổ chức công tác xét xử và phân công Thẩm phán giải quyết vụ việc thuộc thẩm quyền của TAND khu vực.”
III. Thay đổi thẩm quyền của TAND cấp tỉnh: chủ yếu xét xử phúc thẩm
Nếu trước kia, theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, TAND cấp tỉnh có thẩm quyền xét xử sơ thẩm án dân sự thì hiện nay, nhiệm vụ của TAND cấp tỉnh là: “giải quyết thủ tục phúc thẩm những vụ án bị kháng cáo, kháng nghị; giám đốc thẩm, tái thẩm bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của TAND khu vực nhưng bị kháng nghị” (Khoản 2 Điều 1 Luật sửa đổi số 85/2025/QH15)
Nhiệm vụ chính của TAND cấp tỉnh là xét xử phúc thẩm Bản án sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị (Ảnh minh họa)
Tòa chuyên trách TAND xử lý theo thủ tục phúc thẩm những yêu cầu, vụ việc tranh chấp liên quan đến lĩnh vực chuyên trách:
“1. Tòa Dân sự TAND cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục phúc thẩm những vụ việc mà bản án, quyết định dân sự chưa có hiệu lực pháp luật của TAND khu vực bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của Bộ luật này, trừ những vụ việc dân sự về quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ quy định tại khoản 3 Điều này.
2. Tòa Gia đình và người chưa thành niên TAND cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục phúc thẩm những vụ việc mà bản án, quyết định hôn nhân và gia đình chưa có hiệu lực pháp luật của TAND khu vực bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của Bộ luật này.
3. Tòa Kinh tế TAND cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục phúc thẩm những vụ việc mà bản án, quyết định kinh doanh, thương mại; bản án, quyết định dân sự về quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ chưa có hiệu lực pháp luật của TAND khu vực bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của Bộ luật này.
Tòa Kinh tế thuộc một số TAND cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết yêu cầu hủy phán quyết trọng tài, đăng ký phán quyết trọng tài vụ việc.
Tòa Lao động TAND cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục phúc thẩm những vụ việc mà bản án, quyết định lao động chưa có hiệu lực pháp luật của TAND khu vực bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của Bộ luật này.”
TAND cấp tỉnh cũng có thẩm quyền giám đốc thẩm, tái thẩm bản án đã có hiệu lực thi hành của TAND khu vực.
IV. Thay đổi liên quan đến thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm
TAND tối cao có nhiệm vụ thực hiện giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa Phúc thẩm TAND cấp tỉnh. TAND cấp tỉnh thực hiện giám đốc thẩm bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của TAND khu vực trong phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ bị kháng nghị.
(Ảnh minh họa)
Cá nhân có thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm quy định tại Điều 331, 354 luật này. Cụ thể:
1. Chánh án TAND tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao có thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của TAND cấp tỉnh; bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án khác khi xét thấy cần thiết, trừ quyết định của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao.
2. Chánh án TAND cấp tỉnh, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh có quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của TAND khu vực trong phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ.
Luật sư Trần Thị Hiền- 0989 936 675.
📞 Liên hệ Công ty luật Hiền Phúc Hà Nội để được tư vấn
Hotline: 0962 282 418;
Địa chỉ giao dịch: P428-VP3, Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hà Nội;
Email: hienphuchn@gmail.com.
