KỸ NĂNG PHẢN BIỆN CỦA LUẬT SƯ KHI THAM GIA TRANH TỤNG TRONG VỤ ÁN HÌNH SỰ

KỸ NĂNG PHẢN BIỆN CỦA LUẬT SƯ KHI THAM GIA TRANH TỤNG TRONG VỤ ÁN HÌNH SỰ

    Trong một vụ án hình sự, kỹ năng phản biện của luật sư tại phiên tòa không chỉ thể hiện trình độ chuyên môn mà còn phản ánh bản lĩnh, tư duy chiến lược và đạo đức nghề nghiệp của người luật sư. Phản biện không đơn thuần là tranh luận, mà là quá trình định hướng, lựa chọn và triển khai chiến lược bảo vệ thân chủ một cách linh hoạt và hiệu quả.

    Một luật sư có khả năng phản biện tốt sẽ giúp nâng cao tỉ lệ thành công bảo vệ khách hàng, tạo dựng uy tín cao trong công việc.

I. Phản ứng nhanh nhưng phải có chiến lược

    Trước hết, luật sư cần phản ứng nhanh trước các diễn biến tại phiên tòa. Trong quá trình xét xử có thể xuất hiện nhiều tình tiết mới không nằm trong dự định ban đầu của luật sư, cũng như những luận điểm, quan điểm mang tính then chốt giải quyết vụ việc của Hội đồng xét xử, Viện kiểm sát hay của các bên đương sự liên quan. Sự nhanh nhạy sẽ giúp luật sự kịp thời nắm bắt những tình tiết này, hỗ trợ luật sư đưa ra luận điểm phù hợp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Luật sư cần nhanh chóng nắm bắt và đưa ra phản biện hợp lý dựa theo diễn biến phiên tòa thực tế
(Ảnh minh họa)

    Tuy nhiên, phản ứng nhanh không có nghĩa là phản ứng cảm tính, mà phải luôn gắn với một định hướng chiến lược rõ ràng. Nếu thiếu đi tính khoa học và logic trong lập luận, quan điểm của luật sư có thể không đủ sức thuyết phục, vô tình tự đưa bản thân và khách hàng vào bên yếu thế trong cuộc tranh tụng.

II. Xác định hướng bào chữa ngay từ đầu

    Một trong những yếu tố quan trọng nhất của kỹ năng phản biện là xác định hướng đi ngay từ đầu. Ngoài việc hỗ trợ luật sư chuẩn bị luận cứ bào chữa cho thân chủ trước khi bước vào phiên tòa, xác định hướng bào chữa còn giúp luật sư liên kết, trình bày luận điểm của mình theo một hướng thống nhất, tránh việc bị sai lệch, nhầm lẫn khi đưa ra thông tin.

    Cụ thể, luật sư cần xác định rõ mình sẽ bảo vệ thân chủ theo hướng nào, phụ thuộc vào tình tiết, diễn biến thực tế của phiên tòa cũng như thái độ, quan điểm của Hội đồng xét xử, Viện kiểm sát và các đương sự liên quan. Qua đó, luật sư có thể tham khảo các hướng bảo vệ sau đây:

     – Hướng chứng minh bị cáo vô tội bằng cách phân tích, đánh giá chứng cứ và tình tiết vụ việc để chứng minh bị cáo không phạm tội, hoặc có hành vi không đúng chuẩn mực xã hội nhưng chưa cấu thành tội phạm theo quy định pháp luật;

     – Hướng đề nghị trả hồ sơ để điều tra bổ sung, chỉ ra những sai sót, vi phạm trong quá trình điều tra thu thập chứng cứ của cơ quan điều tra dẫn đến việc bỏ sót lời khai hay bằng chứng không hợp pháp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhận định của Tòa án;

     – Hướng xin giảm nhẹ hình phạt khi hành vi phạm tội của thân chủ đã rõ ràng. Trường hợp này luật sư sẽ tập trung vào các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của thân chủ để yêu cầu xem xét giảm nhẹ hình phạt, giúp thân chủ nhận mức án phù hợp, nhân văn.

    Trong nhiều trường hợp, luật sư phải kết hợp linh hoạt các hướng này để đạt được hiệu quả tối ưu.

Áp dụng linh hoạt các hướng bào chữa để đạt được hiệu quả tối ưu (Ảnh minh họa)

 III. Phân tích cấu thành tội phạm và sai sót tố tụng:

    Khi đã xác định được chiến lược, luật sư cần đi sâu vào phân tích các yếu tố cấu thành tội phạm: Bao gồm các yếu tố khách quan, chủ quan, khách thể, chủ thể. Luật sư cần lập luận chỉ ra chi tiết các yếu tố trên và xây dựng lập luận dựa trên cấu thành tội phạm. Đây là điểm mấu chốt để phản biện lại quan điểm buộc tội của cơ quan tiến hành tố tụng.

    Trường hợp có sai sót trong điều tra hoặc tố tụng dẫn đến chưa đủ cơ sở để kết tội thì luật sư cần chỉ ra những điểm chưa đủ, chưa rõ hoặc bị bỏ sót trong quá trình điều tra, truy tố. Nếu vi phạm tố tụng nghiêm trọng, làm thay đổi bản chất, dẫn đến oan sai, kết tội sai cho thân chủ thì luật sư cần đề nghị hoặc là trả hồ sơ điều tra bổ sung, hoặc đề nghị tuyên vô tội, trả tự do tại phiên tòa.

    Tuy nhiên cần lưu ý, việc đi ngược với quan điểm của Hội đồng xét xử hay Đại diện viện kiểm sát có thể dẫn đến không khí căng thẳng tại phiên tòa, đặc biệt khi luật sư có sự nghi ngờ về độ minh bạch, hợp lý của quá trình điều tra, tố tụng. Luật sư phải hết sức bình tĩnh, bản lĩnh, không sử dụng ngôn từ mang tính quy chụp, thiếu tôn trọng cơ quan tiến hành tố tụng nhằm tránh gây kích động và ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của thân chủ.

    Trong trường hợp những vi phạm tố tụng không làm thay đổi bản chất tội phạm đối với thân chủ, thì cần làm rõ những vi phạm tố tụng một cách khéo léo, khách quan nhất có thể. Đây có thể là căn cứ để luật sư có điều kiện đưa ra lời bào chữa có lợi cho việc bảo vệ bị cáo. Luật sư không chỉ dừng lại ở việc chỉ ra sai làm mà cần trình bày những sai sót đó một cách thuyết phục, để chính cơ quan tiến hành tố tụng cũng nhận ra và nhìn nhận lại vấn đề. Thay vì đối đầu gay gắt một cách cực đoan, luật sư nên hướng tới sự thuyết phục và đồng thuận trong nhận thức pháp lý.

Luật sư phải giữ bình tĩnh và đảm bảo đạo đức nghề nghiệp khi tham gia tranh tụng, tránh đối đầu gay gắt
(Ảnh minh họa)

IV. Kỹ năng phân tích tình tiết giảm nhẹ (Điều 51 BLHS)

    Trong trường hợp thân chủ bị khởi tố, truy tố đúng tội danh, điều khoản, luật sư bào chữa theo hướng xin giảm nhẹ. Ngoài những tình tiết giảm nhẹ đã được VKS ghi nhận, luật sư cần phân tích vụ việc thực tế để bổ sung những tình tiết giảm nhẹ quy định tại các khoản 1, khoản 2 Điều 51 Bộ Luật hình sự mà chưa được ghi trong kết luận điều tra, cáo trạng . Một nội dung đặc biệt quan trọng trong kỹ năng phản biện là phân tích các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

     – Theo quy định tại Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017, có rất nhiều tình tiết giảm nhẹ được liệt kê tại khoản 1, luật sư cần viện dẫn chính xác từng điểm, từng khoản, gắn với tình huống cụ thể của vụ án. Không chỉ dừng lại ở việc nêu, mà cần phân tích sâu để làm rõ giá trị của từng tình tiết đối với việc quyết định hình phạt.

     – Bên cạnh đó, khoản 2 Điều 51 quy định về các tình tiết giảm nhẹ khác: Đây là quy định mang tính mở, không giới hạn. Chính vì vậy, luật sư cần vận dụng linh hoạt để đưa ra những yếu tố có lợi cho bị cáo như hoàn cảnh gia đình, nhân thân, quá trình cống hiến, thái độ khắc phục hậu quả. Việc trình bày các tình tiết này cần có chiều sâu, có logic và đặc biệt phải chạm đến nhận thức và cả cảm xúc của Hội đồng xét xử.

    Đây là một trong những kỹ năng đòi hỏi sự tinh tế và kinh nghiệm của luật sư, tuy nhiên nếu biết áp dụng hợp lý thì những tình tiết giảm nhẹ sẽ hỗ trợ luật sư rất nhiều trong việc bào chữa bảo vệ lợi ích hợp pháp của thân chủ.

V. Cân nhắc chiến lược khi đề nghị trả hồ sơ điều tra bổ sung:

    Một lưu ý quan trọng khác là khi luật sư lựa chọn phương án đề nghị trả hồ sơ điều tra bổ sung, cần cân nhắc kỹ về hậu quả pháp lý và giá trị thực tế có thể nhận được sau khi cơ quan điều tra tiến hành điều tra bổ sung. Đây không phải là một đề nghị mang tính hình thức, luật sư cần đặt ra câu hỏi: “Trả hồ sơ để điều tra bổ sung có thực sự có lợi cho thân chủ hay không và khả năng được chấp nhận là bao nhiêu?”, “Nếu được chấp nhận thì những nội dung cần điều tra bổ sung có giúp thay đổi bản chất vụ án hoặc giảm nhẹ trách nhiệm cho bị cáo hay không?”

Trước khi đề nghị trả hồ sơ để điều tra bổ sung cần cân nhắc kỹ hậu quả pháp lý có thể xảy ra
(Ảnh: Báo Thái Nguyên)

    Trên thực tế, việc điều tra bổ sung có thể dẫn đến những bằng chứng, tình tiết mới không thực sự đột phá hay có lợi cho thân chủ, thậm chí có thể gây bất lợi cho thân chủ. Luật sư không thể chỉ vì muốn thắng thua với cơ quan tiến hành tố tụng hoặc muốn thể hiện cái tôi của mình mà quên lợi ích của thân chủ mình bào chữa có thể bị ảnh hưởng.

    *Ví dụ như trường hợp bị cáo đang bị tạm giam, việc trả hồ sơ không làm giảm nhẹ tội của của bị cáo mà chỉ kéo dài thời gian tạm giam… thì không nên đề nghị trả hồ sơ mà nên đưa ra phân tích để chỉ ra sai lầm của cơ quan tiến hành tố tụng cần rút kinh nghiệm. Luật sư luôn phải đặt mục tiêu cao nhất luôn là bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ.

    Nếu việc trả hồ sơ không mang lại lợi ích thực tế, thậm chí có thể làm kéo dài thời gian tố tụng hoặc bất lợi cho bị cáo, thì cần cân nhắc kỹ lưỡng. Trong trường hợp đó, luật sư vẫn có thể chỉ ra những sai sót của cơ quan tiến hành tố tụng như một cách thể hiện sự hiểu biết, sự sâu sắc trong nghề nghiệp.

VI. Đặt lợi ích thân chủ lên trên hết

    Cách trình bày của luật sư luôn thể hiện sự thiện chí: Luật sư không chỉ là người đại diện của thân chủ để đưa ra phản biện khi tranh tụng, mà còn là người góp phần giúp quá trình tố tụng được thực hiện đúng pháp luật. Thái độ nghiêm túc, chuyên nghiệp và thiện chí khi tranh biện của luật sư giúp tạo thiện cảm với Hội đồng xét xử và các cơ quan tiến hành tố tụng, từ đó giúp đạt được mục tiêu cao nhất, đó là bảo vệ tốt nhất quyền lợi của thân chủ. Đôi khi, chiến thắng không nằm ở việc thắng thua với cơ quan tiến hành tố tụng, mà nằm ở việc đạt được kết quả có lợi nhất cho bị cáo.

KẾT LUẬN

    Cuối cùng, bản chất của nghề luật sư trong tố tụng hình sự vẫn là bảo vệ con người. Mỗi lập luận, mỗi phản biện đều phải hướng đến mục tiêu đó. Đặt lợi ích của thân chủ lên trên hết, nhưng đồng thời vẫn tôn trọng pháp luật và sự thật khách quan. Đó chính là giá trị cốt lõi làm nên bản lĩnh của một luật sư tranh tụng.

    Kỹ năng phản biện trong vụ án hình sự vì vậy không chỉ là kỹ năng pháp lý, mà còn là kỹ năng chiến lược, kỹ năng tâm lý và cả nghệ thuật giao tiếp. Một luật sư giỏi không chỉ biết nói gì, mà còn biết nói như thế nào, nói vào thời điểm nào và nói để đạt được điều gì.

Luật sư Trần Thị Hiền- 0989 936 675.

📞 Liên hệ Công ty luật Hiền Phúc Hà Nội để được tư vấn

Hotline: 0962 282 418;

Địa chỉ giao dịch: P428-VP3, Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hà Nội;

Email: hienphuchn@gmail.com.