Hiện nay nhiều trẻ em đang tham gia vào hoạt động tố tụng với các tư cách khác nhau: người làm chứng, bị hại, người bị buộc tội trong tố tụng hình sự, đương sự,… Trong bối cảnh ấy, hệ thống tư pháp ở Việt Nam vẫn được thiết kế chủ yếu cho người trưởng thành. Điều này đã dẫn đến nhu cầu về việc xây dựng một hệ thống tư pháp riêng biệt cho trẻ vị thành niên, dựa trên cơ sở trẻ vị thành niên chưa có đủ năng lực hành vi dân sự và khả năng nhận thức, làm chủ hành động của mình.
I. Biện pháp xử lý chuyển hướng là gì?
Ngày 30/11/2024 tại Kỳ họp 8, Quốc hội Khóa XV đã thông qua Luật Tư pháp người chưa thành niên, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2026. Theo đó, một trong những điểm đáng chú ý của Luật là quy định 12 biện pháp xử lý chuyển hướng đối với người chưa thành niên phạm tội.
Kỳ họp 8, Quốc hội Khóa XV đã thông qua Luật Tư pháp người chưa thành niên
Biện pháp xử lý chuyển hướng là các biện pháp xử phạt thay thế, nhằm giảm nhẹ mức độ hình phạt đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật. Mục đích của việc xử lý chuyển hướng là tạo cơ hội giúp người chưa thành niên phạm tội cải tạo, phục hồi và tái hòa nhập xã hội sau khi đã nhận thức được lỗi của mình.
Những đối tượng áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng là người chưa thành niên thực hiện hành vi phạm tội đã bị khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử và không thuộc trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự, quy định tại Điều 37 và Điều 38 của Luật này. Cụ thể:
1.Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng theo quy định của Bộ luật Hình sự, trừ các trường hợp sau:
- Phạm tội rất nghiêm trọng về một trong các tội phạm sau đây: Tội giết người, Tội hiếp dâm, Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, Tội sản xuất trái phép chất ma túy;
- Phạm tội rất nghiêm trọng 02 lần trở lên hoặc phạm nhiều tội rất nghiêm trọng theo quy định của Bộ luật Hình sự;
- Phạm tội đặc biệt nghiêm trọng theo quy định của Bộ luật Hình sự.
2. Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng do vô ý, phạm tội nghiêm trọng hoặc phạm tội ít nghiêm trọng theo quy định của Bộ luật Hình sự, trừ các trường hợp sau:
- Phạm tội nghiêm trọng về một trong các tội phạm sau đây: Tội hiếp dâm, Tội sản xuất trái phép chất ma túy, Tội tàng trữ trái phép chất ma túy, Tội mua bán trái phép chất ma túy, Tội vận chuyển trái phép chất ma túy, Tội chiếm đoạt chất ma túy;
- Tái phạm, tái phạm nguy hiểm;
- Phạm tội nghiêm trọng do cố ý 02 lần trở lên hoặc phạm nhiều tội nghiêm trọng do cố ý theo quy định của Bộ luật Hình sự;
- Phạm tội rất nghiêm trọng do cố ý hoặc phạm tội đặc biệt nghiêm trọng theo quy định của Bộ luật Hình sự.
3. Người chưa thành niên là người đồng phạm có vai trò không đáng kể trong vụ án.
4. Phạm tội lần đầu, chưa có tiền lệ áp dụng biện pháp xử lý trước đây.
II. Những thay đổi trong cách thức xử phạt cho trẻ vị thành niên theo Luật Tư pháp người chưa thành niên
Biện pháp xử lý chuyển hướng là biện pháp giám sát, giáo dục, phòng ngừa áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội. Thay vì áp dụng khung hình phạt được đưa ra trong Bộ luật hình sự 2015, người chưa thành niên giờ đây sẽ được áp dụng những biện pháp xử lý chuyển hướng được nêu ra tại Luật Tư pháp người chưa thành niên (Điều 36), bao gồm:
(1) Khiển trách;
(2) Xin lỗi bị hại;
(3) Bồi thường thiệt hại;
(4) Giáo dục tại xã, phường, thị trấn;
(5) Quản thúc tại gia đình;
(6) Hạn chế khung giờ đi lại;
(7) Cấm tiếp xúc với người có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới;
(8) Cấm đến địa điểm có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới;
(9) Tham gia chương trình học tập, dạy nghề;
(10) Tham gia điều trị hoặc tư vấn tâm lý;
(11) Thực hiện công việc phục vụ cộng đồng;
(12) Giáo dục tại trường giáo dưỡng.
Áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng thay thế hình phạt truyền thống như phạt tù có thời hạn (Ảnh minh họa)
Điều kiện để áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng là người chưa thành niên bị buộc tội thừa nhận mình có tội, có chứng cứ xác định rõ ràng về hành vi phạm tội của người này và người này đồng ý bằng văn bản về việc xử lý chuyển hướng.
Quy định về áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng đã dẫn đến những thay đổi quan trọng trong quá trình xét xử và xác định khung hình phạt cho người chưa thành niên phạm tội. Chẳng hạn tại khoản 1 Điều 12 Bộ Luật hình sự 2015 quy định về tuổi chịu trách nhiệm hình sự, theo đó trước kia người đủ 16 tuổi trở lên sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật này có quy định khác. Tuy nhiên, với sự ra đời của Luật Tư pháp người chưa thành niên, người từ đủ 16 tuổi trờ lên từ nay có thể được áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng thay cho khung hình phạt được quy định trong Bộ luật hình sự.
III. Nguyên tắc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng
Việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng sẽ căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội; khả năng tiếp nhận giáo dục, phục hồi của người chưa thành niên phạm tội và sự an toàn của bị hại, cộng đồng. Tùy thuộc vào hoàn cảnh, độ tuổi, đặc điểm tâm sinh lý hay nhân thân của người chưa thành niên phạm tội, Tòa án sẽ đưa ra các biện pháp xử lý chuyển hướng phù hợp.
Về nguyên tắc, người chưa thành niên phạm tội có thể bị áp dụng một hoặc nhiều biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng. Tuy nhiên, không áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng đồng thời với các biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng và không áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng nếu tại thời điểm xem xét người phạm tội đã đủ 18 tuổi.
Cần lưu ý rằng biện pháp xử lý chuyển hướng không áp dụng trong trường hợp tại thời điểm xem xét, người phạm tội đủ 18 tuổi. Cho dù một người tại thời điểm phạm tội chưa đủ tuổi thành niên nhưng nếu đến quá trình xét xử và xem xét khung hình phạt đã đủ 18 tuổi, người này sẽ không được áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng.
📞 THÔNG TIN LIÊN HỆ CHÍNH THỨC
CÔNG TY LUẬT TNHH HIỀN PHÚC HÀ NỘI;
📍 Địa chỉ trụ sở: Thôn 2, xã Nam Phù, thành phố Hà Nội;
📍 Địa chỉ giao dịch: P428 – VP3, Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hà Nội;
📞 Hotline tư vấn pháp lý: 0962 282 418/ 0989 936 675;
✉ Email: hienphuchn@gmail.com;
🌐Website: hienphuclaw.com;
🌐Tiktok: https://www.tiktok.com/@luatsu.hien?
