KỸ NĂNG ĐỌC HỒ SƠ HÌNH SỰ.
Trong hành nghề luật sư hình sự, đọc hồ sơ là công việc thầm lặng nhưng quyết định phần lớn chất lượng tranh tụng. Một bản luận cứ tốt không được viết ở phiên tòa mà được chuẩn bị từ nhiều ngày nhiều đêm đọc kỹ từng trang tài liệu. Hồ sơ vụ án hình sự thường dày và nhiều tập tài liệu. Nếu không có phương pháp, luật sư rất dễ bị quá tải thông tin và mất phương hướng.
Trước khi đọc nên sắp xếp tài liệu theo từng nhóm cụ thể.
1 Tài liệu liên quan đến Bị cáo luật sư nhân bào chữa: Gồm Lời khai, Nhân thân, các tài liệu là tình tiết giảm nhẹ, hoàn cảnh gia đình, tiền án, tiền sự….
- Tài liệu liên quan của bị can khác có liên quan; Lời khai, Nhân thân, tình tiết giảm nhẹ..
- Tài liệu liên quan đến Bị hại/nạn nhân: Lời khai, giám định sức khỏe, thiệt hại vật chất, hồ sơ khám chữa bệnh….
- Tài liệu khác: Lời khai nhân chứng; Tài liệu giám định;
- Việc phân nhóm giúp nhìn hồ sơ theo cấu trúc logic và tránh đọc lan man.
- Trong quá trình đọc nên đánh máy lại các thông tin quan trọng: Ghi lại dòng thời gian sự việc, Ghi lại các điểm mâu thuẫn, ghi lại nội dung bạn đã nắm bắt được từ việc đọc hồ sơ vụ án. Việc này giúp tránh nhầm lẫn khi xử lý nhiều vụ án cùng lúc. Vụ án hình sự thường kéo dài nên nếu không hệ thống hóa từ đầu rất dễ quên chi tiết quan trọng.
- Trình tự đọc hồ sơ, cách đọc và nốt lại thông tin:
Bước 1. Tôi luôn bắt đầu bằng việc đọc Kết luận điều tra của Cơ quan điều tra và Cáo trạng của Viện kiểm sát.
Tuy nhiên tôi không đọc theo cách xuôi chiều để ghi nhận mà đọc với tư duy phản biện.
Khi đọc cần tự hỏi có điểm nào chưa rõ, có nội dung nào còn mơ hồ, có mâu thuẫn nội tại hay không, có suy luận nào thiếu căn cứ, có kiến nghị đề nghị nào chưa phù hợp.
Nên dùng bút màu gạch chân những câu chữ quan trọng để quay lại đối chiếu.
- Cần ghi nhớ thông tin về bị can hoặc bị cáo mà mình bào chữa, để trả lời những câu hỏi sau:
Hành vi bị quy buộc tội là gì?
Lời nói và hành vi cụ thể ra sao?
Hậu quả được xác định như thế nào?
Bị truy tố theo khoản điều nào của Bộ luật Hình sự?
Có tiền án tiền sự hay không?
Các tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ là gì?
Bị can có tiền án/ tiền sự không/ đã được xóa án tích hay chưa?
Nhân thân và hoàn cảnh gia đình ra sao/bố mẹ/vợ/chồng/con cái/gia đình cách mạng….?
Bước 2: Đọc lời khai của bị can hoặc bị cáo mình bào chữa, bảo vệ.
Phát hiện xem có mâu thuẫn gì trong lời khai của bị can, có sự khác nhau giữa những lời khai hay không… Những mối quan hệ và liên liên quan của bị can mình bào chữa với các bị can khác.
Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi của bị cáo bào chữa với hậu quả xảy ra cho nạn nhân hoặc bị hại….
Bước 2: Đọc lời khai của bị hại, kết quả giám định sức khỏe, định giá thiệt hại vật chất… (nếu có): Từ đó xác định mối quan hệ nhân quả giữa hành vi phạm tội của bị cáo luật sư bào chữa với hậu quả gây ra cho bị hại hoặc nạn nhân.
Ví dụ bị cáo A trong quá trình ẩu đả với anh B đã đẩy anh B ngã vào góc cạnh của chiếc ti vi làm anh B bị thương, chiếc ti vỉ của anh C bị rơi xuống đất và hỏng. Như vậy xác là hành vi ẩu đả bằng tay chân, không có hung khí mặc dù cơ chế hình thành vết thương là do vật sắc nhọn gây ra, chiếc ti vi rơi hoàn toàn do lỗi vô ý.
Bước 3: Đọc lời khai nhân chứng tại hiện trường (nếu có): Đối chiếu các lời khai với nhau để tìm mâu thuẫn, đặc biệt chú ý những lần khai thay đổi hoặc bổ sung bất thường.
Bước 4: Đọc biên bản khám nghiệm hiện trường, biên bản thực nghiệm điều tra.
Đối chiếu lời khai với vật chứng và tài liệu khách quan.
Bước 5: Đọc lời khai của các bị can khác có liên quan:
Từ việc đọc lời khai của bị cáo luật sư tham gia bào chữa và lời khai của các bị hại, nhân chứng (nếu có) cần xác định được các mối liên quan của bị cáo mà mình bảo vệ có liên quan đến các bị can khác, từ đó để chọn lọc bị can liên quan cần đọc lời khai, nhân chứng của họ, tránh lan man quá nhiều tài liệu của những bị can không liên. Trong một vụ án nhiều bị can, thì vấn đề này là rất quan trọng, tiết kiệm thời gian và tránh lan man.
Bước 6. Định hướng bào chữa: Sau khi đọc, ghi chép nội dung vụ án từ việc đọc hồ sơ. Bạn cần trả lời các câu hỏi sau và đưa ra định hướng bào chữa.
- Trả lời câu hỏi các bị cáo có phạm tội có tổ chức không? Vai trò của các bị cáo? Bị cáo luật sư nhận bào chữa có vai trò đồng phạm cụ thể như thế nào, thứ yếu hay quan trọng..?
- Sau đó hệ thống hóa các tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ.
- Xem việc áp dụng điều luật đã đúng căn cứ chưa.
- Xem còn tình tiết nào có thể đề nghị bổ sung không.
- Khi đã đọc xong hồ sơ cần tự trả lời ba câu hỏi quan trọng.
- Có oan hay không oan? Có bỏ lọt tội phạm hay không? Khung khoản truy tố đã chính xác và phù hợp chưa?? Nếu có dấu hiệu oan cần cân nhắc đề nghị trả hồ sơ điều tra bổ sung hoặc tuyên vô tội?? Nếu không oan cần tập trung khắc phục hậu quả và tìm thêm tình tiết giảm nhẹ???
Kết luận: Hồ sơ không tự nói, luật sư phải biết đặt câu hỏi thì hồ sơ mới trả lời. Đọc hồ sơ theo dòng logic và liền mạch sẽ giúp luật sư tiết kiệm thời gian và xác định đúng trọng tâm tranh tụng. Một phiên tòa thành công bắt đầu từ việc đọc kỹ từng trang hồ sơ.
