CẢM NHẬN VỀ PHIÊN TÒA XỬ TRẺ VỊ THÀNH NIÊN
Tôi là một sinh viên năm cuối chuyên ngành Luật, hiện đang thực tập tại Công ty luật TNHH Hiền Phúc Hà Nội. Tại đây, tôi được luật sư Trần Thị Hiền hướng dẫn và được theo chân cô đi tham dự các phiên tòa, để có cơ hội được trải nghiệm, chứng kiến, học hỏi các kiến thức trong thực tế hành nghề. Trong đó, phiên tòa hình sự phúc thẩm xét xử người chưa thành niên tại Tòa án nhân dân tỉnh Ninh Bình là một trong những trải nghiệm khiến tôi có nhiều suy nghĩ kể từ khi bước chân vào con đường học luật. Không phải vì tính chất nghiêm trọng của tội danh, cũng không phải vì không khí căng thẳng thường thấy trong các vụ án hình sự, mà bởi vì trước mắt tôi hôm đó không phải là một “bị cáo” theo nghĩa thông thường, mà là một đứa trẻ ở độ tuổi chỉ như một người em trong nhà mà thôi.
Bị cáo trong vụ án mới 16 tuổi 3 tháng tại thời điểm phạm tội. Ở độ tuổi ấy, lẽ ra em vẫn đang ngồi trên ghế nhà trường, được che chở, được chỉ dẫn và được phép mắc sai lầm trong giới hạn an toàn. Thế nhưng, trước mắt tôi là một dáng người thấp nhỏ, khuôn mặt còn rất non nớt, ánh mắt vừa sợ hãi vừa lạc lõng. Tôi chợt nhận ra rằng ranh giới giữa một đứa trẻ bình thường và một bị cáo hình sự mong manh đến mức đáng sợ. Chỉ một bước trượt chân, chỉ một quyết định sai lầm trong hoàn cảnh không ai nâng đỡ, một đứa trẻ có thể bị đẩy sang phía bên kia của pháp luật.
Điều khiến tôi ám ảnh nhất không phải là hành vi phạm tội, mà là con đường đã dẫn em đến hành vi ấy. Qua phần xét hỏi và tranh tụng, hoàn cảnh gia đình của bị cáo dần hiện ra với tất cả sự thiếu hụt cả về vật chất lẫn tinh thần. Cha mẹ đều có trình độ học vấn hạn chế, từng đổ vỡ hôn nhân rồi đến với nhau, trong gia đình tồn tại cả con riêng và con chung. Ở một môi trường như vậy, sự quan tâm, lắng nghe và định hướng dành cho một đứa trẻ vốn đã không trọn vẹn.
Vì bất đồng với gia đình, em nghỉ học từ sớm để đi làm, với suy nghĩ rất non nớt rằng “đi làm là tự lập”. Nhưng khi chưa xin được việc, em lại nói dối bố mẹ rằng mình đã có việc làm ổn định. Tin con, bố mẹ cắt tiền chu cấp. Và từ thời điểm đó, em rơi vào cảnh không tiền, không việc, không dám quay về nhà, thiếu thốn cả vật chất lẫn chỗ dựa tinh thần. Trong sự bế tắc ấy, suy nghĩ lệch lạc đã xuất hiện. Hành vi trộm cắp không bắt nguồn từ bản chất xấu xa, mà từ sự túng quẫn của một đứa trẻ chưa đủ nhận thức để hiểu hết hậu quả pháp lý của hành vi mình gây ra, em đã nghe theo sự rủ rê của các anh lớn tuổi tham gia vào vụ trộm cắp xe máy để lấy phương tiện về quê.
Ngồi trong phòng xử án, tôi không thấy ở bị cáo sự ngang ngạnh hay coi thường pháp luật. Ngược lại, trong từng cử chỉ, từng ánh mắt, sự sợ hãi và ăn năn hiện lên rất rõ. Đó không phải là sự hối hận mang tính đối phó, mà là nỗi hoang mang thực sự của một đứa trẻ lần đầu đối diện với hệ quả nghiêm trọng từ hành vi của mình. Khi bị cáo nói lời sau cùng, chỉ mong “được về sớm với bố”, cả phòng xử án gần như lặng đi. Khoảnh khắc ấy, pháp luật không còn là những điều khoản vô tri, mà là một ranh giới rất thật giữa việc đóng lại hay mở ra cánh cửa tương lai của một con người.
Điều khiến tôi đặc biệt ấn tượng trong phiên tòa này là cách Hội đồng xét xử đưa ra phán quyết cho bản án cuối cùng của vụ án. Ở cấp sơ thẩm, Tòa án đã tuyên phạt bị cáo 12 tháng tù giam. Đó là một mức án nghiêm khắc, thể hiện rõ quan điểm xử lý cứng rắn nhằm răn đe và phòng ngừa chung. Tuy nhiên, khi vụ án được đưa ra xét xử phúc thẩm, một cách tiếp cận khác đã được đặt ra.
Tôi (bên phải) chụp cùng luật sư Trần Thị Hiền
Ở phiên tòa phúc thẩm, Đại diện Viện Kiểm sát, trên cơ sở xem xét nhân thân người phạm tội, độ tuổi chưa thành niên, mức độ nhận thức còn hạn chế và các tình tiết giảm nhẹ, đã đề nghị Hội đồng xét xử giảm từ 2 đến 3 tháng tù so với mức án sơ thẩm. Chính trong bối cảnh ấy, quyết định của Hội đồng xét xử phúc thẩm đã để lại trong tôi ấn tượng rất mạnh. Hội đồng xét xử đã không chỉ xem xét hành vi phạm tội một cách máy móc, mà đặt vụ án trong bối cảnh toàn diện về nhân thân, hoàn cảnh gia đình, mức độ nhận thức và khả năng cải tạo của người chưa thành niên, từ đó, không dừng lại ở mức giảm án theo đề nghị của Viện Kiểm sát, mà quyết định giảm sâu hơn, tuyên phạt bị cáo mức án còn 7 tháng tù giam, trừ đi thời gian bị cáo đã bị tạm giam 5 tháng, bì cáo chỉ còn phải thụ lý 02 tháng tù giam nữa là hoàn thành theo đúng nguyện vọng của gia đình “mong con được về nhà ăn Tết”.
So với mức án 12 tháng ở sơ thẩm, đây là sự giảm nhẹ rất đáng kể. Và so với mức án đề nghị của Viện Kiểm sát, đây là một quyết định thể hiện rõ bản lĩnh độc lập xét xử và chiều sâu nhân văn của Hội đồng xét xử. Đây là một bản án đủ nghiêm để bị cáo nhận thức rõ được cái sai phải trả giá bằng hậu quả pháp lý của hành vi phạm tội, nhưng cũng đủ nhân đạo để không cắt đứt hoàn toàn cơ hội làm lại của em.
Trong khoảnh khắc ấy Hội đồng xét xử tuyên án, tôi không cảm thấy đó là sự dễ dãi với cái sai, tôi cảm nhận rất rõ sự cân nhắc thận trọng giữa yêu cầu nghiêm minh của pháp luật và trách nhiệm bảo vệ tương lai của một người chưa thành niên. Tôi hiểu rằng quyết định của Hội đồng xét xử không chỉ là việc cộng trừ số tháng tù, mà là một sự lựa chọn mang tính lương tâm rất lớn. Chỉ cần nghiêm khắc hơn một chút, tương lai của em có thể rẽ sang một hướng rất khác; nhưng chỉ cần nhân văn đúng lúc, một đứa trẻ vẫn còn cơ hội sửa sai và làm lại cuộc đời. Đó là lúc tôi cảm nhận rõ ràng nhất tinh thần của pháp luật đối với người chưa thành niên: không chỉ trừng phạt, mà còn giáo dục, cảm hóa và giữ lại cho họ con đường quay về với xã hội.
Phiên tòa phúc thẩm này đã khiến tôi suy nghĩ rất nhiều về trách nhiệm của người làm luật. Đôi khi, chỉ một quyết định đúng lúc, một sự nhìn nhận đúng bản chất con người phía sau hành vi phạm tội, có thể làm thay đổi cả cuộc đời của một cá nhân. Và trong những khoảnh khắc như vậy, người cầm cán cân công lý không chỉ áp dụng pháp luật, mà còn đang đặt lương tâm nghề nghiệp của mình vào từng dòng nhận định.
Là một sinh viên Luật năm cuối, tôi hiểu rằng con đường phía trước còn rất dài, và tôi vẫn còn thiếu rất nhiều trải nghiệm. Nhưng phiên tòa này đã cho tôi một bài học sâu sắc: học luật không chỉ để hiểu điều luật, mà để học cách nhìn con người bằng con mắt công bằng nhưng không vô cảm. Tôi tin rằng, nếu pháp luật được thực thi bởi những con người có kiến thức, có bản lĩnh và có lòng nhân ái, thì pháp luật không chỉ trừng phạt cái sai, mà còn có thể cứu vớt những số phận non nớt khỏi việc trượt dài trong bóng tối.
Tôi rất biết ơn và gửi lời cảm ơn đến Luật sư Trần Thị Hiền – Giám đốc Công ty luật TNHH Hiền Phúc Hà Nội, đã tạo điều kiện cho tôi được tham gia các phiên Tòa thực tế, để tôi có thêm kinh nghiệm, bản lĩnh nghề nghiệp.
Tác giả bài viết: Nguyễn Ngọc Nhật Anh – Sinh viên năm thứ 4 – Đại học Luật Hà Nội.
📞 THÔNG TIN LIÊN HỆ CHÍNH THỨC
CÔNG TY LUẬT TNHH HIỀN PHÚC HÀ NỘI;
📍 Địa chỉ trụ sở: Thôn 2, xã Nam Phù, thành phố Hà Nội
📍 Địa chỉ giao dịch: P428 – VP3, Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hà Nội
📞 Hotline tư vấn pháp lý: 0962 282 418
✉ Email: hienphuchn@gmail.com;
🌐 Website: hienphuclaw.com;
Tiktok: https://www.tiktok.com/@luatsu.hien?
